Polonya Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanan duyuruda, Mahkeme Başkanı Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Sochanski'nin görevlerinden uzaklaştırıldığı bildirildi. Ardından mahkemenin en kıdemli yargıcı Anna Korwin-Piotrowska kurumun yönetimini üstlendi.
Mahkeme önünde gerginlik
Polonya basınına göre gelişmelerin ardından mahkeme binası önünde, muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska'nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi toplandı. Bina polis ablukasına alındı. Polis, bazı göstericilerin mahkemenin çitlerini aştığını, bazılarının da polislere çeşitli cisimler fırlattığını belirterek 3 kişiyi gözaltına aldığını açıkladı.
Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, X hesabından yaptığı paylaşımda "Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerekiyor. Senegal'e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum." ifadelerini kullandı. Uçak İspanya üzerinden Polonya'ya yöneldi. Flightradar24 verilerine göre dönüş uçuşunu 1 milyondan fazla kişi izledi. Cumhurbaşkanlığı, Nawrocki'nin ülkeye ulaştığını duyurdu.
Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görüştü. Ardından Anayasa Mahkemesi binasına geçti. Nawrocki'nin içeri girmeye çalıştığı sırada kendisiyle mahkeme yargıçları arasında arbede yaşandı. Taraflar fiziksel müdahale konusunda birbirlerini suçladı. Nawrocki daha sonra bölgeden ayrıldı.
Hükümetten ve yurt dışından tepkiler
Başbakan Donald Tusk, X'ten yaptığı paylaşımda "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok." dedi. G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı için ABD'nin Atlanta kentinde bulunan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski ise mahkemedeki polis müdahalesini savundu. Sikorski, müdahalenin usulüne uygun seçilmiş yargıçların mahkemenin çalışmalarını yeniden başlatabilmesi için yapıldığını söyledi.
ABD'nin Varşova Büyükelçisi Tom Rose da gelişmelerden endişe duyduğunu belirtti. Rose, siyasi gerilimin şiddete dönüşmemesi ve tarafların itidal göstermesi çağrısı yaptı. ABD'nin Polonya'nın istikrarını, güvenliğini ve demokratik geleceğini önemsediğini vurgulayan Rose, ülkenin gücünün halkından, kurumlarından ve hukukun üstünlüğüne bağlılığından geldiğini ifade etti. Yaşanan olaylar nedeniyle Polonya'nın Pekin Büyükelçisi Jakub Kumoch ile Bükreş Büyükelçisi Pawel Soloch istifa etti.
Krizin arka planı
Şubat 2022'de PiS hükümeti döneminde Anayasa Mahkemesi yargıçlığına seçilen Swieczkowski, 9 Aralık 2024'te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından mahkeme başkanlığına atanmıştı. Tusk, Swieczkowski'yi parlamentodaki çoğunluğun seçtiği yargıçların göreve başlamasını engellemekle suçluyordu. Tusk liderliğindeki Avrupa yanlısı hükümet, 2023'te yargı bağımsızlığını yeniden tesis etme vaadiyle iktidara gelmişti. Yargı atamalarına ilişkin uzun süredir devam eden siyasi anlaşmazlık, Anayasa Mahkemesinin çalışmalarını fiilen durma noktasına getirdi.
