Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden hazırlanan derlemeye göre, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik alanlarda teknolojik gelişimi destekleyen AR-GE harcamaları, 10 yıllık dönemin sonunda en yüksek düzeyine erişti.
Harcamalar yıllar içinde hızla arttı
AR-GE harcamaları 2016'da 29 milyar 412 milyon lira düzeyindeydi. Bu tutar 2021'de ilk kez 100 milyar lirayı aşarak 101 milyar 738 milyon liraya, 2022'de ise 198 milyar 670 milyon liraya ulaştı. Harcamalar 2023'te 377 milyar 542 milyon lira, 2024'te 651 milyar 822 milyon lira olarak kayda geçti. Geçen yıl ise 980 milyar 428 milyon liralık tarihi seviye görüldü.
Böylece 2016-2025 döneminde harcamalar 33 kat arttı. On yıllık toplam AR-GE harcaması 2 trilyon 550 milyar 292 milyon liraya yükseldi. AR-GE harcamasının GSYH içindeki payı 2016'da yüzde 1,12 iken, 2025'te 63 trilyon 20 milyar 906 milyon liralık GSYH içinde yüzde 1,55 oldu.
Personel sayısı ve eğitim durumu
Toplam AR-GE personeli sayısı aynı dönemde 178 bin 805 kişi arttı. Tam zaman eş değeri cinsinden personel sayısı 2016'da 139 bin 177 iken 2025'te 317 bin 982'ye çıktı. Kadın AR-GE personeli sayısı geçen yıl 108 bin 453 kişi olurken, kadınların toplam içindeki payı yüzde 34,1'e yükseldi. Bu oran 2016'da 43 bin 48 kişiyle yüzde 31,4 düzeyindeydi.
Personelin öğrenim durumuna bakıldığında yüzde 40,6'sının lisans mezunu olduğu görüldü. Lisans mezunlarını yüzde 31 ile doktora veya eş değeri eğitime sahip olanlar izledi. Yüzde 19,4 yüksek lisans, yüzde 4,9 meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 lise ve altı eğitim düzeyindeki personel bunları takip etti.
AR-GE harcamalarının geçen yıl en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu. İstanbul'u Ankara ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova bölgeleri izledi.
Yüksek teknoloji öne çıktı
İmalat sanayisinde teknoloji düzeyine göre harcamalar incelendiğinde, verilerin tutulmaya başlandığı 2015'ten 2017'ye kadar orta-yüksek teknoloji yatırımları ilk sırada yer aldı. Sonraki yıllarda yüksek teknolojiye yapılan harcama, orta-yüksek teknolojinin önüne geçti.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi kapsamındaki çalışmalarıyla yüksek teknoloji alanındaki AR-GE yatırımları da ivme kazandı. Bu alandaki harcama 2016'da 3 milyar 452 milyon lirayken, 10 yılda yaklaşık 45 kat artarak 154 milyar 24 milyon liraya çıktı.
Geçen yıl imalat sanayisindeki 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7'si yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerce yapıldı. Bu girişimleri yüzde 40,7 ile orta-yüksek, yüzde 7,2 ile orta-düşük ve yüzde 4,4 ile düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler izledi.
