İsviçre-Fransa sınırındaki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'nde (CERN) bulunan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) yapılan deneylerde, doğanın bugüne kadar incelenen en küçük ölçeğinden sinyaller alındı. Cambridge Üniversitesi liderliğindeki araştırmada, atomdan 100 milyar kat daha küçük bir boyuta inildi. Fizikçilerin "zepteevren" adını verdiği bu ölçeğin, evrenin işleyişini açıklayan yeni ve daha kapsamlı bir teorinin oluşturulmasına yardımcı olabileceği ifade edildi.
Güzellik kuarkı üzerinden inceleme
Evrenin büyük bölümünü oluşturan karanlık madde doğrudan gözlemlenemiyor; varlığı, çevresindeki cisimler üzerindeki kütle çekim etkisi sayesinde biliniyor. Araştırmada, yüksek enerjiyle çarpıştırılan parçacıkların ardından ortaya çıkan ve "güzellik kuarkı" olarak adlandırılan subatomik parçacıklar incelendi. Saniyenin trilyonda birinden daha kısa süre var olan bu parçacığın, metrenin milyarda birinin trilyonda biri ölçeğindeki etkileşimleri tespit edildi.
Veri analizini yöneten Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Harry Cliff, bu ölçekteki parçacıkların karanlık maddeye karşı daha hassas olabileceğini söyledi. Cliff, "Zepteevrenin kapısını çalıyoruz. Bu mikro dünyadaki hareketlilik, yeni parçacıkların davranışlarını gözlemlememize imkan tanıyor. Artık içeri girip orada hangi yeni parçacıkların beklediğini keşfetmek istiyoruz" dedi.
Detektör güncellemesi ve finansman tartışması
Projede yer alan 28 ülke, detektörün kapasitesini 10 kat artıracak 150 milyon sterlinlik bir güncelleme konusunda uzlaştı. Ancak İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI), geçen yıl finansman payını çekeceğini duyurdu. Kurum, yaz aylarında Jodrell Bank Lovell teleskobu da dahil olmak üzere parçacık fiziği ve astronomi alanındaki diğer projelerde de kesintiye gitti.
Uluslararası LHCb iş birliğini yöneten Profesör Tim Gershon, kesintiler nedeniyle İngiltere'nin araştırmaya tam katılımının tehlikeye girdiğini belirtti. Gershon, ülkenin büyük keşiflerin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğunu kaydetti. Fizikçi Profesör Brian Cox ise kesinti kararını kınayarak, İngiltere'nin bilimsel liderliğinden vazgeçmesinin uluslararası itibara zarar vereceğini dile getirdi.
